အလုပ်အားလုံး မြန်နေသလိုပဲ — ဒါပေမယ့် Output ဘာကြောင့်မတက်တာလဲ?

Bottleneck Analysis / Theory of Constraints ကို အသုံးပြုပြီး လုပ်ငန်းစဉ်ထဲက အဓိကကန့်သတ်ချက်ကို ရှာဖွေခြင်း

လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ လူတိုင်းအလုပ်များနေတယ်။ စက်တွေလည်း လည်နေတယ်။ Overtime လည်းများတယ်။ ဒါပေမယ့် Output က မတက်ဘူး။ Delivery က နောက်ကျတယ်။ WIP တွေစုပုံနေတယ်။ Customer Complaint တက်နေတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေတွေမှာ “လူမလုံလောက်လို့လား”၊ “စက်မလုံလောက်လို့လား” လို့ပဲကြည့်တတ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ပြဿနာက လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးမဟုတ်ဘဲ အဆင့်တစ်ခုတည်းမှာ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

ဒီအချက်ကို နားလည်ဖို့အသုံးဝင်တဲ့ Management Tool က Bottleneck Analysis / Theory of Constraints — TOC ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းရဲ့အဓိကအယူအဆက Process တစ်ခုလုံးရဲ့ Output ကို အနှေးဆုံးအဆင့်တစ်ခုက ကန့်သတ်ထားနိုင်တယ်ဆိုတာပါ။

ကွင်းဆက်တစ်ခုရဲ့ အားနည်းဆုံး Link က Chain တစ်ခုလုံးရဲ့ Strength ကို ကန့်သတ်သလို၊ Production သို့မဟုတ် Service Process တစ်ခုရဲ့ Throughput ကိုလည်း Bottleneck က ကန့်သတ်နိုင်ပါတယ်။

Bottleneck ဆိုတာဘာလဲ?

Bottleneck ဆိုတာ Workload သို့မဟုတ် Demand ကို ကိုင်တွယ်နိုင်တဲ့ Capacity က လုံလောက်မှုမရှိလို့ Work စုပုံလာတဲ့ အဆင့်ကိုဆိုလိုပါတယ်။

ဥပမာ Process တစ်ခုမှာ —

Cutting = တစ်နာရီ 1,000 unit

Assembly = တစ်နာရီ 900 unit

Packing = တစ်နာရီ 500 unit

ဆိုရင် Cutting ကို 1,500 unit ထိမြှင့်ပေးတာနဲ့ Final Output က 1,500 unit ဖြစ်မလာပါဘူး။ Packing က 500 unit ပဲလုပ်နိုင်တဲ့အတွက် System Throughput ကို Packing က ကန့်သတ်နေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ Non-bottleneck Process ကို ပိုမြန်အောင်လုပ်တာက တခါတလေ Output မတက်ဘဲ WIP ပိုတက်စေပါတယ်။

၁။ Bottleneck ကို Identify လုပ်ပါ

အရင်ဆုံး Work ဘယ်နေရာမှာစုပုံနေလဲကြည့်ပါ။ Queue ဘယ်နေရာမှာ အရှည်ဆုံးလဲ? Waiting Time ဘယ်အဆင့်မှာအများဆုံးလဲ? Machine/People Utilization ဘယ်အဆင့်မှာ အလွန်မြင့်နေလဲ? Customer Order ဘယ်နေရာမှာ အများဆုံးနောက်ကျနေလဲ?

Data ရှိရင် Capacity per Hour, Cycle Time, Queue Length, WIP, Downtime စတာတွေကိုကြည့်ပါ။ Data မရှိသေးရင် Gemba Walk လုပ်ပြီး Process ကိုမျက်မြင်ကြည့်တာကတောင် စတင်ဖို့ကောင်းပါတယ်။

၂။ Constraint ကို အကောင်းဆုံးအသုံးချပါ — Exploit

Bottleneck တွေ့ပြီဆိုတာနဲ့ ချက်ချင်းစက်အသစ်ဝယ်ဖို့မလိုပါဘူး။ အရင်ဆုံး လက်ရှိ Capacity ကို ဘယ်လောက်အထိ အသုံးချနိုင်မလဲကြည့်ပါ။

Bottleneck စက်မှာ Break Time ကြာနေလား? Material မရောက်လို့ရပ်နေလား? Changeover Time များနေလား? Quality Problem ကြောင့် Rework လုပ်နေရလား? Approval စောင့်နေရလား?

Bottleneck Time တစ်မိနစ်ဆုံးရှုံးတာဟာ System Output ကို တစ်မိနစ်ဆုံးရှုံးတာနဲ့ တူနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Bottleneck ကို အရေးမကြီးတဲ့အလုပ်တွေမပေးဘဲ Main Value-Creating Work အတွက်သုံးသင့်ပါတယ်။

၃။ အခြား Process တွေကို Bottleneck နဲ့ ချိန်ညှိပါ — Subordinate

Non-bottleneck Process တွေက “ငါတို့မြန်မြန်ထုတ်ရမယ်” လို့ အမြဲမလုပ်သင့်ပါဘူး။ Bottleneck က တစ်နာရီ 500 unit ပဲလုပ်နိုင်ရင် Upstream က 1,000 unit ထုတ်ပြီး WIP စုပုံစေတာက ကုမ္ပဏီအတွက်တန်ဖိုးမဖန်တီးပါဘူး။

အခြား Process တွေကို Bottleneck Pace နဲ့ညှိပြီး Work Release ကိုထိန်းရပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ရင် WIP, Waiting, Space Usage နဲ့ Working Capital ပိတ်မိမှု လျော့လာနိုင်ပါတယ်။

၄။ လိုအပ်မှ Capacity တိုးပါ — Elevate

လက်ရှိ Process Optimization လုပ်ပြီးတောင် Bottleneck Capacity မလုံလောက်သေးရင် ဒါမှ Additional Machine, Shift, People, Automation, Outsourcing စတာတွေစဉ်းစားသင့်ပါတယ်။

Capital Expenditure မလုပ်ခင် “လက်ရှိ Bottleneck ကို အပြည့်အဝအသုံးချပြီးပြီလား?” ဆိုတာမေးသင့်ပါတယ်။ မဟုတ်ရင် စက်အသစ်ဝယ်တာက Root Cause မဖြေရှင်းဘဲ Cost ပဲတိုးသွားနိုင်ပါတယ်။

၅။ Bottleneck ရွေ့သွားနိုင်တာကို မမေ့ပါနဲ့

Constraint တစ်ခုကို ဖြေရှင်းပြီးသွားရင် System ရဲ့ Bottleneck က အခြားနေရာကိုရွေ့သွားနိုင်ပါတယ်။ Packing Capacity တိုးသွားပြီးနောက် Assembly က Bottleneck ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် TOC ဟာ One-time Project မဟုတ်ဘဲ Continuous Improvement Cycle ဖြစ်ပါတယ်။

Busy ဖြစ်တာနဲ့ Productive ဖြစ်တာ မတူပါ

ကုမ္ပဏီတချို့မှာ Department တိုင်း KPI ကို Local Efficiency နဲ့တိုင်းပါတယ်။ Cutting Department က Output များလေလေကောင်းတယ်၊ Production Department က Machine Utilization မြင့်လေလေကောင်းတယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတတ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Customer ဆီကို Final Product မရောက်သေးရင် Intermediate Output များတာက Cash မဖြစ်သေးပါဘူး။ WIP အဖြစ်ပဲကျန်နေပါတယ်။

Theory of Constraints အမြင်နဲ့ဆို Local Efficiency ထက် System Throughput ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ Department တစ်ခုချင်းစီ 100% Busy ဖြစ်တာထက် Overall Flow ကောင်းတာက ပိုတန်ဖိုးရှိပါတယ်။

Myanmar SME အတွက် လက်တွေ့ဥပမာ

ရေသန့်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ Filling, Labeling, Packing စတဲ့ Process တွေရှိတယ်ဆိုပါစို့။ Filling Machine ကမြန်ပေမယ့် Labeling/Packing မှာ Manual Work ကြောင့် ပစ္စည်းတွေစုပုံနေတယ်။ Management က Filling စက်အသစ်ထပ်ဝယ်ရင် Output ပိုတက်မယ်လို့ထင်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Bottleneck က Packing ဖြစ်ရင် Filling Capacity တိုးတာက WIP ပိုများစေမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။ Packing Layout ပြင်ခြင်း၊ Labeling Step လျှော့ခြင်း၊ အလုပ်သမားကို Bottleneck ဆီပြောင်းခြင်း၊ Low-cost Semi-automatic Machine သုံးခြင်းစတာက Final Output ကို ပိုမြန်တက်စေနိုင်ပါတယ်။

Manager တစ်ယောက် မေးသင့်တဲ့မေးခွန်းများ

• Customer Order က ဘယ်အဆင့်မှာအများဆုံးစောင့်နေရလဲ?

• WIP ဘယ်နေရာမှာစုပုံနေလဲ?

• အလုပ်တစ်ခုလုံးရဲ့ Throughput ကို ဘယ် Process က ကန့်သတ်နေသလဲ?

• Bottleneck Time ကို အကျိုးမရှိတဲ့အလုပ်မှာ သုံးနေသလား?

• Non-bottleneck Process တွေက Overproduction လုပ်နေသလား?

• Capacity အသစ်ဝယ်မတိုင်ခင် Existing Constraint ကို အပြည့်အဝအသုံးချပြီးပြီလား?

TOC ကို ဘယ်လုပ်ငန်းတွေမှာသုံးလို့ရလဲ?

Manufacturing မှာပဲသုံးရတာမဟုတ်ပါဘူး။ Warehouse Picking, Order Approval, Credit Approval, Customer Service, Delivery, Recruitment, Accounting Closing စတဲ့ Service Process တွေမှာလည်း Bottleneck ရှိနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာ Invoice Approval တစ်ခုမှာ Staff ၅ယောက်အလုပ်မြန်ပေမယ့် Manager တစ်ယောက်ရဲ့ Approval ကို ၂ရက်စောင့်ရတယ်ဆိုရင် Bottleneck က လူအရေအတွက်မဟုတ်ဘဲ Decision Authority ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

နိဂုံး

Operation ကိုတိုးတက်အောင်လုပ်မယ်ဆိုရင် အရာအားလုံးကို တပြိုင်နက်ပိုမြန်အောင်လုပ်ဖို့မလိုပါဘူး။ System Output ကို အများဆုံးကန့်သတ်နေတဲ့နေရာကို အရင်ရှာရပါတယ်။

Bottleneck Analysis / Theory of Constraints ရဲ့ အဓိကသင်ခန်းစာက ရိုးရှင်းပါတယ် — “အလုပ်များတဲ့နေရာ” ကိုမရှာပါနဲ့။ “System တစ်ခုလုံးကို နှေးစေတဲ့နေရာ” ကိုရှာပါ။ Constraint ကို မှန်မှန်ရှာပြီး ဖြေရှင်းနိုင်ရင် Cost အများကြီးမတိုးဘဲ Throughput, Lead Time နဲ့ Cash Flow ကို တပြိုင်နက်တိုးတက်စေနိုင်ပါတယ်။

လေ့လာရာတွင် အသုံးပြုထားသော အရင်းအမြစ်များ

Management Tools 1 (Google Drive Knowledge Base)

သတိပြုရန်

ဤဆောင်းပါးသည် စာအုပ်နှင့် လေ့လာမှတ်စုများအပေါ် အခြေခံသည့် ပညာရေးဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်နှင့် ထင်မြင်ယူဆချက်များသာ ဖြစ်ပါသည်။ သီးခြားလုပ်ငန်းအတွက် စီးပွားရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ မိမိလုပ်ငန်း၏ အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ဆွေးနွေးပါ။