Strategy မှ Finance၊ Operations၊ Risk နှင့် People Management အထိ လုပ်ငန်းပြဿနာတစ်ခုချင်းစီကို ဘယ်ကိရိယာနဲ့ ဆန်းစစ်မလဲ
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုကို စီမံရာမှာ အတွေ့အကြုံက အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အတွေ့အကြုံတစ်ခုတည်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့အခါ လူတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ အမြင်၊ အလေ့အထနဲ့ ခံစားချက်ပေါ် မူတည်သွားနိုင်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းပိုကြီးလာလေလေ Strategy၊ Cash Flow၊ Inventory၊ Process၊ Risk နဲ့ People Management အားလုံးကို အမြင်တစ်မျိုးတည်းနဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်တော့ပါဘူး။
Management Tool ဆိုတာ Form တစ်ခုဖြည့်ဖို့၊ Theory တစ်ခုကျက်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြဿနာကို ပိုမိုဖွဲ့စည်းတကျမြင်နိုင်အောင် ကူညီပေးတဲ့ Thinking Framework တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ မေးခွန်းမှန်ကိုမေးနိုင်ဖို့၊ အချက်အလက်ကို မှန်ကန်တဲ့နေရာမှာခွဲကြည့်ဖို့နဲ့ Management Decision ကို Opinion ကနေ Structured Decision ဆီပြောင်းဖို့ အသုံးဝင်ပါတယ်။
၁။ Strategy — ဘယ်ဈေးကွက်မှာ ဘယ်လိုယှဉ်ပြိုင်မလဲ?
၁.၁ Porter’s Five Forces
ဒီ Tool က လက်ရှိပြိုင်ဘက်ကိုသာကြည့်တာမဟုတ်ဘဲ Supplier, Buyer, Substitute, New Entrant နဲ့ Existing Rivalry ဆိုတဲ့ ဖိအား ၅မျိုးကို ကြည့်ပြီး Industry ရဲ့ ရေရှည်အမြတ်ရနိုင်စွမ်းကို နားလည်စေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Price War ဖြစ်နေတဲ့လုပ်ငန်းတွေ၊ Supplier တစ်ယောက်တည်းကို အလွန်မူတည်နေတဲ့လုပ်ငန်းတွေအတွက် အသုံးဝင်ပါတယ်။
၁.၂ VRIO Framework
VRIO က ကိုယ့်လုပ်ငန်းရဲ့ အတွင်းပိုင်း Resource နဲ့ Capability တွေထဲမှာ ဘာကတကယ် Competitive Advantage ဖြစ်စေသလဲဆိုတာစစ်ပါတယ်။ Value, Rarity, Inimitability နဲ့ Organization ဆိုတဲ့ မေးခွန်းလေးခုနဲ့ စိစစ်ပြီး “ငါတို့မှာ ပြိုင်ဘက်တုပလို့မလွယ်တဲ့ အရာဘာရှိလဲ” ဆိုတာကို ရှင်းစေပါတယ်။
၁.၃ BCG Growth-Share Matrix
Product Line များတဲ့လုပ်ငန်းမှာ ဘယ် Product ကို ဆက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမလဲ၊ ဘယ် Product ကို ထိန်းထားမလဲ၊ ဘယ် Product ကို လျှော့ချမလဲဆိုတာ ကြည့်ဖို့ အသုံးဝင်ပါတယ်။ Product အားလုံးကို တူညီစွာ Resources ပေးမယ့်အစား Portfolio အလိုက်ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။
၁.၄ Ansoff Matrix
Growth လုပ်ချင်တဲ့အခါ လက်ရှိ Product ကို လက်ရှိ Market ထဲပိုထိုးဖောက်မလား၊ Market အသစ်သွားမလား၊ Product အသစ်ထုတ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် Product နဲ့ Market နှစ်ခုစလုံးအသစ်သွားမလားဆိုတဲ့ Growth Option ၄မျိုးကို ခွဲပေးပါတယ်။ Growth နဲ့ Risk ကို တပြိုင်နက်မြင်နိုင်စေပါတယ်။
၁.၅ Value Chain Analysis
ကုမ္ပဏီတစ်ခုလုံးကို Department အလိုက်မဟုတ်ဘဲ Customer Value ဖန်တီးတဲ့ လှုပ်ရှားမှုကွင်းဆက်အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။ Inbound Logistics ကနေ Operations, Outbound Logistics, Marketing & Sales, Service အထိ ဘယ်အဆင့်မှာ Cost လေလွင့်နေသလဲ၊ ဘယ်အဆင့်က Margin ဖန်တီးပေးနေလဲဆိုတာ သိနိုင်ပါတယ်။
၂။ Finance — အရောင်းရှိပေမယ့် ဘာကြောင့်ငွေမရှိရတာလဲ?
၂.၁ DuPont Analysis
ROE တက်တာက Profit Margin ကောင်းလို့လား၊ Asset သုံးစွဲမှုထိရောက်လို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် Financial Leverage ကြောင့်လားဆိုတာ ခွဲကြည့်ပေးပါတယ်။ Profit တစ်ခုတည်းမကြည့်ဘဲ Performance Driver ကို နားလည်စေပါတယ်။
၂.၂ Break-Even & Margin of Safety
ဘယ်လောက်ရောင်းမှ Fixed Cost နဲ့ Variable Cost ကို ကာမိမလဲ၊ လက်ရှိ Sales က Break-Even Point ထက် ဘယ်လောက်လုံခြုံနေသလဲဆိုတာ သိနိုင်ပါတယ်။ Pricing, Expansion နဲ့ Cost Control ဆုံးဖြတ်ချက်တွေမှာ အသုံးဝင်ပါတယ်။
၂.၃ Cash Conversion Cycle
Inventory ထဲမှာငွေဘယ်လောက်ကြာပိတ်မိနေလဲ၊ Customer ဆီကငွေပြန်ရဖို့ဘယ်လောက်စောင့်ရလဲ၊ Supplier Credit ကိုဘယ်လောက်အသုံးပြုနိုင်လဲဆိုတာ DIO, DSO, DPO နဲ့ တိုင်းတာပါတယ်။ Sales တက်ပေမယ့် Cash မရှိတဲ့အကြောင်းရင်းကို ရှာဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
၂.၄ Customer & Product Profitability
ရောင်းအားကောင်းတဲ့ Customer သို့မဟုတ် Product တိုင်း အမြတ်ကောင်းပေးတယ်လို့ မယူဆသင့်ပါဘူး။ Discount, Delivery, Credit, Returns နဲ့ Cost-to-Serve တွေကို ထည့်တွက်ပြီး တကယ်အမြတ်ဖန်တီးပေးတဲ့ Customer/Product ကို ခွဲဖို့အသုံးဝင်ပါတယ်။
၃။ Operations — အလုပ်များနေပေမယ့် Output ဘာကြောင့်မတက်ရတာလဲ?
၃.၁ Bottleneck Analysis / Theory of Constraints
Process တစ်ခုလုံးရဲ့ Output ကို အနှေးဆုံးအဆင့်တစ်ခုက ကန့်သတ်နေနိုင်ပါတယ်။ Bottleneck မဟုတ်တဲ့နေရာမှာ လူ၊ စက်၊ အချိန် ပိုထည့်တာထက် အဓိက Constraint ကိုရှာပြီး ဖြေရှင်းတာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။
၃.၂ Value Stream Mapping
Customer Order ကနေ Delivery အထိ Material Flow နဲ့ Information Flow ကိုမြေပုံဆွဲပြီး Value-Added နဲ့ Non-Value-Added Activities ကို ခွဲပါတယ်။ Waiting, Excess Inventory, Motion, Transportation, Rework စတဲ့ Waste တွေမြင်လာစေပါတယ်။
၃.၃ ABC Inventory Analysis
SKU အားလုံးကို တူတူစီမံဖို့မလိုပါဘူး။ တန်ဖိုးမြင့်ပြီး အရေးကြီးတဲ့ A Items ကို အနီးကပ်ထိန်း၊ B Items ကို အလယ်အလတ်ထိန်း၊ C Items ကို ရိုးရှင်းစွာထိန်းတဲ့နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ Working Capital နဲ့ Stock Availability နှစ်ခုလုံးကိုညှိဖို့ အသုံးဝင်ပါတယ်။
၃.၄ Bullwhip Effect
End-customer demand အနည်းငယ်ပြောင်းတာက Supply Chain အထက်ပိုင်းမှာ Order ပမာဏအကြီးအကျယ်လှုပ်ခတ်သွားနိုင်ပါတယ်။ Demand Forecast, Order Batching, Promotion နဲ့ Information Delay ကြောင့် Excess Stock နဲ့ Stock-out နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်နိုင်တာကို နားလည်စေပါတယ်။
၄။ Risk & Governance — ပြဿနာဖြစ်ပြီးမှ ဖြေရှင်းမလား၊ မဖြစ်ခင်ကာကွယ်မလား?
၄.၁ Risk Assessment Matrix
Risk တစ်ခုချင်းကို Likelihood နဲ့ Impact နဲ့ အမှတ်ပေးပြီး ဦးစားပေးစီမံနိုင်ပါတယ်။ Management Attention ကို အရေးကြီးဆုံး Risk တွေဆီ အရင်ရောက်စေပါတယ်။
၄.၂ FMEA
“ဘယ်နေရာမှာ ဘာချို့ယွင်းနိုင်လဲ၊ ဖြစ်ရင် ဘယ်လောက်ပြင်းထန်လဲ၊ ဘယ်လောက်ဖြစ်နိုင်လဲ၊ မဖြစ်ခင်ရှာတွေ့နိုင်လား” ဆိုတာ Severity, Occurrence, Detection နဲ့စစ်ပြီး Failure မဖြစ်ခင် ကြိုကာကွယ်ပါတယ်။
၄.၃ Segregation of Duties
ငွေကိုင်သူက စာရင်းလည်းတင်၊ Approve လည်းလုပ်၊ Reconcile လည်းလုပ်နေမယ်ဆိုရင် Control Risk တက်ပါတယ်။ Custody, Authorization, Recording, Reconciliation တို့ကို ခွဲပြီး Fraud နဲ့ Error Risk ကို လျှော့ချပါတယ်။
၅။ People & Organization — ဘယ်သူက ဘာလုပ်ရမလဲ?
၅.၁ RACI Matrix
Responsible, Accountable, Consulted, Informed ဆိုပြီး Task/Decision တစ်ခုချင်းရဲ့ Role ကို ခွဲပါတယ်။ “အားလုံးတာဝန်ရှိတယ်” ဆိုတဲ့အခြေအနေက နောက်ဆုံး “မည်သူ့တာဝန်မှ မဟုတ်တော့” တတ်တာကို ကာကွယ်ပါတယ်။
၅.၂ OKRs
Objective က ဘယ်ကိုသွားမလဲဆိုတဲ့ Direction ကိုပေးပြီး Key Results က ဘယ်လိုတိုင်းတာမလဲဆိုတာ သတ်မှတ်ပါတယ်။ Strategy ကို measurable execution အဖြစ်ပြောင်းပေးပါတယ်။
၅.၃ McKinsey 7S
Strategy, Structure, Systems, Shared Values, Skills, Style, Staff ဆိုတဲ့ 7S ကို တစ်ခုနဲ့တစ်ခု alignment ရှိ/မရှိစစ်ပါတယ်။ Strategy ကောင်းပေမယ့် Structure/People/System မကိုက်လို့ execution ကျနေတဲ့အခြေအနေမှာ အထူးအသုံးဝင်ပါတယ်။
၅.၄ Incentive Design
Sales Volume တစ်ခုတည်းအပေါ် Bonus ပေးရင် Margin, Collection, Customer Quality စတာတွေထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ Incentive Design က Employee Behavior နဲ့ Company Goal ကို တစ်ကြောင်းတည်းညှိပေးဖို့ အသုံးဝင်ပါတယ်။
၆။ Tool တစ်ခုတည်းနဲ့ ပြဿနာအားလုံး မဖြေရှင်းနိုင်ပါ
Business Problem တစ်ခုက Strategy, Finance, Operations နဲ့ People အားလုံးချိတ်ဆက်နေတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ Sales ကျနေတယ်ဆိုရင် Five Forces နဲ့ Market Pressure ကိုကြည့်ရမယ်၊ Customer Profitability နဲ့ ဘယ် Customer ကတကယ်အမြတ်ပေးလဲ စစ်ရမယ်၊ CCC နဲ့ Credit Sales ကြောင့် Cash ပိတ်မိနေလားကြည့်ရမယ်၊ RACI နဲ့ Sales/Collection တာဝန်မရှင်းတာရှိမရှိ စစ်ရပါမယ်။
ဒါကြောင့် Management Tools တွေကို Checklist အဖြစ်ကျက်ဖို့မဟုတ်ဘဲ Problem Diagnosis အတွက် မှန်ကန်တဲ့ Lens ရွေးဖို့ သုံးသင့်ပါတယ်။
၇။ Myanmar SME တစ်ခု ဘယ်ကနေစသင့်သလဲ?
အရင်ဆုံး ကိုယ့်လုပ်ငန်းမှာ အခုအချိန်အနာကျင်ဆုံးပြဿနာတစ်ခုကိုရွေးပါ။ Cash ပိတ်မိနေရင် CCC၊ တာဝန်မရှင်းရင် RACI၊ Process နှေးနေရင် Bottleneck/TOC၊ Price War ဖြစ်နေရင် Five Forces စသဖြင့် Problem နဲ့ Tool ကိုကိုက်ညီအောင်ရွေးပါ။
Management Tool ရဲ့တန်ဖိုးက Chart လှလှရတာ၊ Formula ရတာမဟုတ်ပါဘူး။ ပိုကောင်းတဲ့မေးခွန်းတွေမေးနိုင်ခြင်း၊ Root Cause ကိုပိုမြန်မြန်တွေ့ခြင်းနဲ့ Decision ကို Action အဖြစ်ပြောင်းနိုင်ခြင်းမှာရှိပါတယ်။
နိဂုံး
Management ကို အတွေ့အကြုံနဲ့ အမြင်ပေါ်တင်မထားဘဲ Framework, Data နဲ့ Structured Thinking ကိုတွဲသုံးလိုက်တဲ့အခါ လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ပိုရှင်းလာပါတယ်။ Tool တစ်ခုချင်းစီကို အကုန်တတ်ဖို့မလိုပါဘူး။ ကိုယ်ကြုံနေရတဲ့ပြဿနာအတွက် ဘယ် Tool က ဘာမေးခွန်းမေးပေးနိုင်သလဲဆိုတာ သိထားတာက ပထမဆုံးအရေးကြီးဆုံးအဆင့်ဖြစ်ပါတယ်။
လေ့လာရာတွင် အသုံးပြုထားသော အရင်းအမြစ်များ
Management Tools 1 (Google Drive Knowledge Base)
သတိပြုရန်
ဤဆောင်းပါးသည် စာအုပ်နှင့် လေ့လာမှတ်စုများအပေါ် အခြေခံသည့် ပညာရေးဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်နှင့် ထင်မြင်ယူဆချက်များသာ ဖြစ်ပါသည်။ သီးခြားလုပ်ငန်းအတွက် စီးပွားရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ မိမိလုပ်ငန်း၏ အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ဆွေးနွေးပါ။